Ocena użytkowników: / 0
SłabyŚwietny 

Rozmowa z Arkadiuszem Pacholskim część IV

dziennik-wielkoposki.pl: Skąd pomysł na kompilację, której ostatecznie nadałeś tytuł "Krajobraz z czerwonym słońcem"?

Arkadiusz Pacholski: W pierwotnym zamyśle zawartosć tego tomu miała być częścią książki, która później ukazała się, jako "Domowe zapasy". Praca nad całością przedłużała się, a w tym czasie w całym kraju szeroko dyskutowano sprawę mordu w Jedwabnem. Pomyslałem, ze to dobry moment, żeby rozliczyć antysemityzm na gruncie kaliskim. Chciałem pokazać, że polsko - żydowskie stosunki trzeba podsumować nie tylko w miejscach, takich jak Jedwabne. Chociaż polski antysemityzm na tych ziemiach nie miał aż tak tragicznego przebiegu, jak tam.

dziennik: Zwracasz uwagę na fakt, że Niemcy tylko rozpętali antysemickie szaleństwo, które głęboko tkwiło w innych nacjach. Dlatego zbrodni na podłożu rasowym dopuszczali się chociażby Litwini, czy Łotysze. Przychodzi mi do głowy Camusowska konstatacja: dżuma tkwi w każdym nas, wystarczy odpowiednie miejsce i czas, by ogarnęła miasta i narody.

A.K.: Niewątpliwie, to Niemcy wpadli na pomysł ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej. Ale większość narodów okupowanej Europy - Litwini, Łotysze, Słowacy, Polacy, Ukraińcy, Francuzi - nie miała zamiaru im przeszkadzać. Nawet jesli sZokował sposób usunięcia Żydów, to na ogół w pełni akceptowano jego skutki - pozbycie się ich raz na zawsze. 

dziennik: W jednym z esejów książki odwołujesz się do biblijnego mitu o Kainie i Ablu. Archetypiczny zabójca staje się dla ciebie pretekstem do rozważań na temat zła, a dokładnie ustanawiania ładu, który jest subiektywną, nie liczącą się z nikim i z niczym wizją świata. Czy wobec tego sposób myślenia Kaina może w jakis sposób przypominać mechanizmy, które towrzyszyły powstaniu wizji Hitlera?

A.P.: Kain nie może pogodzić się z różnorodnością, z tym, że na świecie żyją inni ludzie, że, prztynajmniej w jego mniemaniu, stwórca patrzy na niektórych łaskawiej. Postanawia problem zlikwidować - pozbywając się brata, pozbywa się prawdy o stworzeniu, której się boi i z którą nie potrafi sobie pogodzić.   

dziennik: Różnorodność - to, zdaje się, w eseju słowo - klucz. W klasycznej interpretacji historii Kaina, motywem zbrodni była zazdrość. Zgodnie z twoją interpretacją to właśnie strach przezd innością, różnorodnością kazał Kainowi zabić.

A.P.: Kain nie potrafił, czy nie chciał zrozumieć, że ktoś o innym światopoglądzie niż on sam potrafi cieszyć się istnieniem i względami stwórcy. Do zbrodni pchnęła go zazdrość, której podłożem była niechęć do tego, co inne, nie przystające do jego koncepcji.

dziennik: "Krajobraz..." poświęcony jest kaliskim Żydom, ich losom w zeszłym stuleciu. Co szczególnie uderzyło cię, kiedy przeglądałeś różnego rodzaju dokumenty w trakcie przygotowywania książki?

A.P.: Żydzi w Kaliszu stanowili jedną trzecią populacji. Zniknęli nagle - większośc z nich została wysiedlona na początku wojny. Zastanawia, że rdzennie polska społeczność, dotyczy to zresztą również innych miast, czy miejscowości, przeszła nad tym faktem do porządku: Polacy szybko wprowadzili się do ich mieszkań, kupili za grosze żydowski dobytek, którego nie zrabowali Niemcy. Żydzi po prostu zniknęli, a przecież tworzyli historię miasta przez 700 lat, współtworzyli większą częśc przemysłu. W Kaliszu żyli i tworzyli rabini, żydowscy intelektualiści, o których niewiele wiemy. Ta karta historii po prostu przestała istnieć.

dziennik: Antysemityzm w Polsce wciąż niestety ma się dobrze. Czym tłumaczyć ten smutny fakt?

A.P.: Żyd jest w mentalności wielu ludzi synonimem wroga, obcego. Dlatego w niektórych pisemkach antysemickich mianem "Żyda" określa się, czy określało, w celu dyskredytacji, Donalda Tuska, prymasa Glempa, czy Jana Pawła II. Przejawem nowego antysemityzmu jest też zaprzeczanie, że takie zjawisko u nas kiedykolwiek istniało, czy też, owszem, istniało, ale było kwestią marginalną. Tymczasem to nieprawda - antysemityzm był niezwykle poważną siłą. Ciekawe są próby tłumaczenia chociażby pogromu kieleckiego. W opinii wielu mordów dokonywano nie na Żydach ale komunistach, czy rzekomych współpracownikach UB. To kolejny, dosyć świeży przejaw antysemityzmu.

dziennik: Co jakiś czas w Polsce, z większym lub mniejszym natężeniem, odzywają się głosy nawołujące do zwrotu mienia pożydowskiego. W Kaliszu, na terenie byłego cmentarza żydowskiego, przy Nowym Świecie stoi dzisiaj m.in. ośrodek szkolno - wychowawczy, czy bloki mieszkalne. Czy istnieje jakieś dobre rozwiązanie takiej sytuacji?

A.P.: Budowa obiektów, które stanęły na miejscu starego cmentarza żydowskiego jest najlepszym przykładem obojętności wobec losu Żydów, próby wymazania z pamięci ich obecności. Z tego, co wiem, nikt nie domaga się burzenia wieżowców, które stoją na, chociażby, byłych cmentarzach. Trudno się jednak dziwić, że środowiska żydowskie protestują przeciwko pracom ziemnym na terenie byłych kirkutów. W tradycji żydowskiej to miejsca święte.

dziennik: Dżuma antysemicka została zaleczona przez przepisy, które faszyzm w Europie zdelegalizowały. Czy można mieć nadzieję, że szaleństwo na miarę tego, które miało miejsce w czasie II wojny światowej nie powtórzy się?

A.P.: Ta dżuma nie została zaleczona, a jedynie uśpiona. W sprzyjających warunkach może wybuchnąć na nowo. Dlatego trzeba zachować czujność.

Część 1. Oczy czarne
Rozmowa z Arkadiuszem Pacholskim, część I
Część 2. Katedra Świętego Mikołaja
Rozmowa z Arkadiuszem Pacholskim, część II
Część 3. Kufer pewnej wygnanki
Rozmowa z Arkadiuszem Pacholskim, część III
Część 4. Krajobraz z czerwonym słońcem

« poprzednia		następna »