Ocena użytkowników: / 0
SłabyŚwietny 

Polibiusz, a właściwie Polybios ( ur.ok. 200 – zm. ok. 118 p.n.e.), grecki historyk pochodzący z Megalopolis (Arkadia). Syn Lykortasa, stratega Związku Achajskiego. W latach 169-168 p.n.e. dowódca jazdy (hipparch) Związku, zwolennik neutralności w czasie III wojny macedońskiej (171-168 p.n.e.). Po klęsce Macedonii wzięty razem z innymi zakładnikami do Rzymu. Tam przebywał w latach 167-150 p.n.e.

W takich oto czterech prostych zdaniach można encyklopedycznie nakreślić tę niezwykłą postać. Jednak żeby ocenić postać Polibiusza i zrozumieć jego z pozoru sprzeczne decyzje koniecznym jest znacznie głębsze zajęcie się tym tematem.

Grecja i i Macedonia w II w p.n.e, prawie 150 lat po rozpadzie się imperium Wielkiego Aleksandra powoli ale sukcesywnie schodzi na margines doniosłych wydarzeń historycznych. Na pierwszym planie sceny z coraz większym rozmachem siłą i ekspresją jawi się zaborczość państwa rzymskiego.

Konflikt interesów pomiędzy Rzymem a Macedonią nazwany wiele lat później „drugą wojną macedońską” prowadzony przez Rzym w latach 200-196 miał być dla Grecji patentem na odrodzenie a spowodował paradoksalnie ograniczenie jej suwerenności. Znalazła się ona w tzw. rzymskiej strefie wpływów, z koniecznością zwracania się do Rzymu we wszystkich poważniejszych sprawach.

Sytuacja polityczna w samym związku achajskim była niezwykle skomplikowana, ścierały się tam prądy niepodległościowe z narodowościowymi, spierano się w jakim stopniu nie narażając się na gniew i reperkusje, można przeciwstawiać się rozkazom pochodzącym z Rzymu. Jednym z tych, którzy nie pozostawali w swych poglądach bez wpływu na kształt Związku Achajskiego był kilkukrotny jego strateg – Filopoimen, który twierdził, że należy dawać Rzymowi posłuch ilekroć żądania są zgodne z duchem sojuszu. W innym przypadku należy ustępować dopiero pod groźbą użycia przemocy.

Ojca Polibiusza, Lykortasa, który należał do najbogatszych i najznakomitszych rodów w Megalopolis łączyły z Filopoimenem wiązy serdecznej przyjaźni. Sam Polibiusz osobiście znał Filopoimena i gorąco go podziwiał. Zaszczepione w tym okresie wartości i idee będą miały znaczący wpływ na całe późniejsze życie Polibiusza. Nie wiadomo czy w tym czasie młody Polibiusz brał udział w wyprawach wojennych, wiadomo natomiast że w roku 180 został wyznaczony został do udziału w poselstwie do Ptolemajosa V Epifanesa, króla egipskiego. Jednakże z powodu śmierci Ptolemajosa poselstwo to nie doszło do skutku. W roku 169 Polibiusz został wybrany hipparchem Związku Ahajskiego za strategii Archona. Jako hipparch był dowódcą kawalerii związkowej, a zarazem jednym z najwyższych politycznych urzędników. Zapewne wówczas napisał dziełko z zakresu wojskowości „Taktyka”. Uchodził za znawcę w sztuce zakładania i ubezpieczania obozów oraz w dziedzinie łączności. Ulepszył telegraf optyczny i opisał na czym to ulepszenie polega. Jest również twórcą tzw. Szachownicy Polibiusza czyli rodzaju szyfru mono alfabetycznego gdzie każdej literze przypisuje się liczbę wg odpowiedniej tabeli.

W roku 171 Rzym ponownie rozpoczął III już wojnę z Macedonią, której przewodził syn Filipa V, Perseusz. Klęska Macedonii pod Pydyną doprowadziła do podziału jej na cztery niezależne republiki, a w późniejszym czasie Macedonia stała się rzymską prowincją.

Bezpośrednio po zwycięstwie konsul Lucius Aemilius Paulus przy pomocy przysłanej z Rzymu komisji zajął się uporządkowaniem spraw greckich. W czasie III wojny macedońskiej Polibiusz uważany był w Ahaji za jednostkę na tyle wybitną, że dla rządzącego w Megalopolis filo rzymskiego stronnictwa niewygodną. Wypowiedział się za zachowaniem ostrożnej neutralności i odłożeniem ostatecznej decyzji o poparciu do czasu, gdy przebieg wypadków pokaże po czyjej stronie będzie zwycięstwo. To pozwoliło zaliczyć go do kategorii tzw. niepewnych i znaleźć mu miejsce jako jednemu z tysiąca zakładników achajskich wydanych na żądanie Rzymowi. Od 167 roku rozpoczął się przymusowy pobyt Polibiusza w Italii, który trwał do 150 roku. Wielu zakładników rozmieszczono w rozmaitych miastach Etrurii, Polibiuszowi pozwolono zostać w Rzymie za wstawiennictwem synów zwycięskiego Aemiliusa Paullusa tj. Qintusa Fabiusa Maximusa i Corneliusa Scipio. Zażyłość jaka niebawem powstała pomiędzy Polibiuszem a Scypionem Młodszym była zarówno dla jednego jak i drugiego niezwykle owocna. Polibiusz w chwili przesiedlenia miał ponad 30 lat, Scypion niepełne 20. Polibiusz miał za sobą pewne, doświadczenie w praktyce publicznej – wojskowe i polityczne, poza tym osobowość pozwalającą mu nie tylko wykładać przeczytane księgi ale i uzupełniać czy korygować o własne spostrzeżenia i wnioski. Tym wszystkim zapewne imponował Scypionowi. Scypion natomiast od paru lat był członkiem jednego z kolegiów kapłańskich, w którym zasiadali najwyżsi dostojnicy państwowi. Rodzony ojciec Scypiona był jedną z czołowych postaci w Rzymie, jego ojciec przybrany brał udział w zakulisowym rządzie państwa. Tradycje rodzinne sięgały bitwy pod Kannami i pogromu Hannibala. Przed Polibiuszem zatem stanęły otworem pierwsze ze znakomitych domów w Rzymie. Nie sposób wyliczyć wszystkich znakomitych Rzymian których Polibiusz poznał i z którymi się zaprzyjaźnił. Mimo to należy wymienić Mariusza – przyszłego pogromce Teutonów, z którym jako początkującym setnikiem zetknął się podczas oblężenia Numancji, Luciusa Corneliusa Sulle, który kiedy został władcą nieograniczonym, nadał Polibiuszowym wywodom na temat ustroju rzymskiego jako najlepszego ustroju wszystkich czasów, rangę prawa i w ich duchu przeprowadził reformy. Do bliskich znajomych należeli obaj bracia Grakchowie; ze starszym oglądał zburzenie Kartaginy, z młodszym oblegał Numancję. Duży wpływ na Polibiusza wywarł Podyjczyk Panajtijos, który był głównym krzewicielem nauki stoickiej wśród rzymskiej arystokracji, zaś sam Polibiusz stał się zwolennikiem łagodnego stoicyzmu. Począł uważać wiarę za wygodny instrument w rękach władców utrzymujący w ryzach posłuszeństwa nierozumne masy. Do ciekawszych postaci poznanych przez Polibiusza zaliczyć należy Cato Censoriusa, który odkąd zasiadł w komicji kurylnej rozpoczął zajadłą walkę z greczyzną i Grekami. Nie przeszkodziło mu to jednak dopomóc Polibiuszowi i jego współwygnańcom w staraniach o powrót do ojczyzny.

Z chwilą przyjazdu do Italii zmieniła się perspektywa, z której Polibiusz oglądał świat. Dotychczas patrzył z punktu Megalopolis, a miernikiem były interesy tego państewka. Dopiero przymusowy pobyt w Rzymie przekonał go, że Megalopolis nie jest ośrodkiem świata i nie może w żaden sposób wywierać rozstrzygającego wpływu na jego dzieje.

Polibiusz wyrwany siłą z czynnego życia w swojej ojczyźnie poświęca się badaniom historycznym, poznaje ustrój państwowy Rzymian, analizuje ich charakter - męstwo, wytrwałość, bezinteresowność, miłość do ojczyzny, gotowość do poświęceń. Zbliżenie ze światem rzymskim wywiera znaczący wpływ na sposób postrzegania świata przez Polibiusza.

Podejmuje próbę napisania historii powszechnej obejmującej pierwotnie okres do 220 do 168r tzn. od początku drugiej wojny punickiej do upadku mocarstwa macedońskiego. Tematem dzieła miało być przedstawienie jak w 53 latach Rzym zapanował nad światem i wykazanie przyczyn tego procesu historycznego. Po wstępnych badaniach źródłowych zaczyna pisać około 160 roku.
Dostrzega wielki przełomowy proces dziejowy swojej epoki. Treścią tego procesu i jego końcowym wynikiem było jednoczenie się Śródziemnomorza, a każdy nowy podbój był kolejnym ogniwem w łańcuchu tej ewolucji. Jego poglądy na wyższość narodu rzymskiego nie wynikają ze służalczości. Na podstawie ścisłego rozumowania jest o niej najmocniej przekonany. Rozumie konieczność podboju Grecji rozdartej na stronnictwa i dążącej lekkomyślnie do powstania. Porównując ustrój lakoński z rzymskim w VI księdze swojego dzieła stwierdza, że mieszany ustrój Likurga powstał drogą rozumowania; Rzymianie ten sam cel osiągnęli przez doświadczenie i tak stworzyli najlepszy ustrój, ponadto przyznaje tym ostatnim wyższość, bo jego forma lepiej nadaje się do rozwinięcia sił. Należy pamiętać, że Polibiusz jest arystokratą i zwolennikiem imperializmu. Demokrację potępia, bo ona zgodnie z poglądami stoików – teorii o naturalnym cyklu ustrojów, której jest zwolennikiem, przechodzi w ochlokrację; jej kontrastem są rządy najlepszych. W XVII księdze „Dziejów” sam broni się przed zarzutem zdrady stanu. Za zdrajcę uważa tylko tego, kto dla osobistej korzyści albo przez zaciekłość partyjną porzuca ojczyznę. Kto natomiast dla dobra ojczyzny łączy się z innym ludem ten nieraz staje się zbawcą i dobroczyńcą ojczystego kraju.
Praca nad pierwszą częścią dzieła trwa 10 lat. Powstaje 29 ksiąg Historii Powszechnej, z których do dnia dzisiejszego zachowało się 5 pierwszych, a następne w większych lub mniejszych fragmentach bądź wyciągach. Przy końcu księgi 29 Polibiusz podsumowując dziękuje bogom za to, że może do kresu życia wykonywać swą rolę pośrednika pomiędzy Rzymem a Grekami.

Po sześciu latach przerwy, po przeżyciu III wojny punickiej, wojny w Grecji, zburzeniu Kartaginy i Koryntu, powrócił do pracy nad kontynuacją dzieła - około roku 144, jednakże ze zmienionymi już pod wieloma względami poglądami. W kolejnych powstałych jedenastu księgach jego poglądy na temat idealnego państwa - Rzymu ulegają dość znacznej metamorfozie. Ton uwielbienia dla zdobywców świata znacznie się obniża. Zauważa u Rzymian brutalną politykę gwałtu wynikającą z egoizmu i rzekomej racji państwowej, krytykuje ich obłudę i bezwzględność, z jaką traktują podbite bądź uzależnione państwa. Późniejsza rewolucja Grakchów oraz zagadkowa śmierć przyjaciela Scypiona całkowicie utwierdzają go w przekonaniu że w ustroju państwa rzymskiego istnieją niedomagania, które rokują przyszły jego upadek.

Maciej Drewicz

Odcinek 1. Prostytucja w Starożytnej Grecji
Odcinek 2. Archimedes i podkuty sandał
Odcinek 3. Spotkanie w Mediolanie, albo efekt śnieżnej kuli
Odcinek 4. Historia na święta
Odcinek 5. Dwie strony medalu
Odcinek 6. Kto zniszczył Kalisz?
Odcinek 7. Zburzenie Kalisza w relacji rewizora urzędu akcyzowego Kalisko-Piotrowskiego inżyniera–technologa Z. I. Oppmana.

« poprzednia		następna »