Ocena użytkowników: / 3
SłabyŚwietny 

Decydenci aktualnie rządzący w Warszawie postanowili zmienić (lub jak mówią inni – zreformować) istniejącą strukturę polskiego sądownictwa. Reforma ta dotyczyć ma także sądów położonych w południowej Wielkopolsce. Urzędnicy pracujący w Ministerstwie Sprawiedliwości planują zlikwidować aż 4 spośród 7 sądów rejonowych, działających obecnie na obszarze Sądu Okręgowego w Kaliszu. Zlikwidowane mają być sądy rejonowe w Kępnie, Krotoszynie, Pleszewie i Ostrzeszowie, zachowane zaś będą jedynie sądy w Kaliszu, Ostrowie Wlkp. i Jarocinie, z tym, że w miejsce zlikwidowanych sądów rejonowych powstaną sądowe ośrodki zamiejscowe.

Warto więc przedstawić czytelnikom zmiany, jakie zachodziły przez ostatnie dziesięciolecia i ukształtowały obecny system sądownictwa na terenie dawnego województwa kaliskiego.

W 1936 roku mieszkańcy południowej Wielkopolski korzystali z dobrodziejstwa istnienia dwóch sądów okręgowych: w Kaliszu i w Ostrowie Wlkp. Taki stan rzeczy był odzwierciedleniem ówczesnego podziału administracyjnego, co z kolei było spuścizną po zaborach. Obszar właściwości Sądu Okręgowego w Kaliszu znajdował się w województwie łódzkim, a obszar Sądu Okręgowego w Ostrowie Wlkp – w województwie poznańskim. Mimo tych różnic, oba sądy okręgowe podlegały Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu, choć pozostałe okręgi sądowe w woj. łódzkim były podporządkowane Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie, Należy jednak pamiętać, że z dniem 1 kwietnia 1938 roku powiaty kaliski, kolski, koniński i turecki przeniesiono do województwa poznańskiego. Paradoksalnie, dzisiaj sytuacja jest odwrotna. Tereny, na których działają Sąd Okręgowy w Kaliszu i podległe mu sądy rejonowe, znajdują się na obszarze województwa wielkopolskiego ze stolicą w Poznaniu, zaś Sąd Okręgowy w Kaliszu podlega Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi.

Przedwojenna siedziba Sądu Okręgowego w Kaliszu mieściła się w budynku tzw. Trybunału, przy Alei Józefiny nr 13, w sądzie tym pracowało 15 sędziów, w tym 1 prezes  - Wojciech Komar, 2 wiceprezesów - Adolf Matusewicz, Cezary Wojciechowski, a także 3 sędziów śledczych, 8 prokuratorów, na czele których stał prok. Konstanty Doktorowicz-Hrebenicki.

Sądowi Okręgowemu w Kaliszu podlegały sądy grodzkie w Kaliszu (gdzie pracowało 5 sędziów), Kleczewie (1 sędzia), Kole (3 sędziów), Koninie (2 sędziów), Sieradzu (3 sędziów), Słupcy (1 sędzia), Turku (2 sędziów), Wieluniu (3 sędziów), Wieruszowie (1 sędzia) i Zduńskiej Woli (2 sędziów). Naonczas jedynie w sądach grodzkich w Kaliszu i Wieluniu utworzone były stanowiska kierownika Sądu Grodzkiego. W Kaliszu był nim sędzia Ignacy Krawiec, a w Wieluniu sędzia Tadeusz Kiepurski.

W Sądzie Okręgowym w Ostrowie Wlkp. (siedziba przy ul. Sądowej 3) w 1936 roku pracowało 11 sędziów, w tym prezes Jarosław Czarliński i dwóch wiceprezesów – Józef Chmielewski i Leonard Jastrzębski, a także 1 sędzia śledczy i 5 prokuratorów, którym szefował Franciszek Mottl.

Sądowi Okręgowemu w Ostrowie Wlkp. podlegały sądy grodzkie w Ostrowie Wlkp. (pracowało tam 4 sędziów), Bojanowie (1 sędzia), Gostyniu (2 sędziów), Jarocinie (3 sędziów), Jutrosinie (1 sędzia), Kępnie (2 sędziów), Koźminie (2 sędziów), Krotoszynie (3 sędziów), Odolanowie (2 sędziów), Ostrzeszowie (2 sędziów), Pleszewie (2 sędziów) i Rawiczu (2 sędziów). Tutaj, odmiennie niż w sądach kaliskich, stanowiska kierowników były aż w 8 sądach grodzkich. W Gostyniu był nim sędzia Henryk Kowalski, w Jarocinie - sędzia Edmund Kapczyński, w Kępnie – sędzia Wiktor Jernajczyk, w Krotoszynie – sędzia Juliusz Wojtowicz, w Odolanowie – sędzia Wincenty Liberacki, w Ostrzeszowie – sędzia Narcyz Mikołajczyk, w Pleszewie – sędzia Marian Poprawski, w Rawiczu – sędzia Kazimierz Kromolicki. Co ciekawe, stanowisko kierownika nie było obsadzone w Sądzie Grodzkim w Ostrowie Wlkp.

Po przeszło 30 latach zaszły zmiany, które zmieniły ustrój polityczny kraju, jak również głęboko przeorały granice administracji państwowej, w tym sądownictwa.

W 1969 roku, w Kaliszu, wówczas jednym z miast województwa poznańskiego, istniał Ośrodek Zamiejscowy Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu. W kaliskim sądzie istniały dwa wydziały: cywilny i karny. W wydziale cywilnym pracowało 3 sędziów, w tym przewodniczący sędzia Bogdan Hofmański, a w wydziale karnym – 2 sędziów, w tym przewodniczący sędzia Tadeusz Czemplik, który był zarazem kierownikiem całego Ośrodka zamiejscowego. Siedziba tego najwyższego lokalnego organu władzy sądowej pozostała niezmieniona, był nią nadal budynek tzw. Trybunału. Warto zaznaczyć, że w całym kaliskim sądowym Ośrodku Zamiejscowym Sądu Wojewódzkiego pracowało, nie licząc 5 sędziów, jedynie 11 osób.

Istniały ponadto sądy niższej instancji, były nimi sądy powiatowe, ich siedziby znajdowały się w Kaliszu (tu w trzech wydziałach, cywilnym karnym i nieletnich, pracowało 12 sędziów i asesorów), Jarocinie (4 sędziów i asesorów, wyodrębniony był tu jedynie wydział dla nieletnich), Kępnie (bez wydziałów, 2 sędziów), Krotoszynie (bez wydziałów, 3 sędziów), Ostrowie Wlkp. (trzy wydziały, 6 sędziów i asesorów), Ostrzeszowie (bez wydziałów, 2 sędziów) i Pleszewie (bez wydziałów, 2 sędziów).

Mimo tak niewielkiej liczby sędziów, w każdym sądzie powiatowym istniała wtedy funkcja prezesa sądu. W Kaliszu był nim Juliusz Grzybowski, dodatkowo wiceprezesem był Józef Zeremba, w Jarocinie prezesem była Janina Dymek, w Kępnie – Domazy Choraszewski, w Krotoszynie – Józef Hasiński, w Ostrowie Wlkp. prezesem był Kazimierz Matyśkiewicz, a wiceprezesem Zdzisław Świątek, w Ostrzeszowie prezesem był Jan Tworowski, w Pleszewie – Feliks Lissowski.

Porównując stan istniejący przed 40 laty i ten obecny można stwierdzić, że reforma, jakiej zamierzają dokonać ministerialni urzędnicy, nie zmieni tak naprawdę struktury sądownictwa południowej Wielkopolski istniejącej już w okresie „średniego” PRL. Odpowiednikiem ówczesnego Ośrodka Zamiejscowego Sądu Wojewódzkiego będzie Sąd Okręgowy w Kaliszu, zaś każdy z tamtych sądów powiatowych będzie miał swój odpowiednik w postaci sądów rejonowych na czele z prezesem (Jarocin, Kalisz, Ostrów Wlkp.) oraz ośrodków zamiejscowych sądów rejonowych na czele z wiceprezesem (Kępno, Krotoszyn, Ostrzeszów, Pleszew).

Nasuwa się więc pytanie: czy z punktu widzenia mieszkańców Kalisza, Pleszewa, Biniewa czy Proszowa, zainteresowanych jak najszybszym zakończeniem sprawy sądowej, planowane zmiany wniosą coś istotnego? Z powyższego tekstu wynikałoby, że w latach przedwojennych sądy znajdowały się „bliżej ludzi” niż czasach PRL i III RP, a przecież epoka II RP bardzo często jest postrzegana jako okres, w którym władza państwowa, jej administracja, działała lepiej i skuteczniej niż dzisiejsza.

Autor
Adam K. Naskręcki

Źródła:
„Kalendarz. Informator sądowy na 1936 rok”, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1936.
„XXV lat wymiaru sprawiedliwości PRL”, Wydawnictwo „Biblioteka Prawnicza”, Warszawa 1969.

« poprzednia		następna »