Ocena użytkowników: / 3
SłabyŚwietny 

Mosty kaliskie cz. II

„Kanał Rypinkowski, Bernardyński i Swędrnia”

W latach czterdziestych XIX wieku przeprowadzono wielką regulację sieci wodnej w Kaliszu. Ze strumienia, biorącego swój początek w parku na tyłach Teatru Miejskiego, utworzono kanał Rypinkowski. Natomiast wcześniejsza, kręta i nieuregulowana odnoga Prosny, dała początek kanałowi Bernardyńskiemu.

Regulacja Prosny miała na celu zabezpieczenia Kalisza przed częstymi podwodziami. Powstanie kanałów obniżyło ilość wody w korycie głównym Prosny, przy którym umieszczony był folusz Repphana. Niższy poziom rzeki uniemożliwiał prawidłową pracę folusza, więc dla zabezpieczenia interesów kaliskiego przemysłowca, przy wejściu do kanałów pobudowano jazy. Pierwszy, na Kanale Rypinkowskim, posiadający kładkę dla pieszych łączy obecny Park im. Paderewskiego z ogródkiem Jordanowskim a drugi, zwany onegdaj „wodospadem” reguluje ilość wody wpływającej do Kanału Bernardyńskiego.

W wieku XIX obok jazu istniały jeszcze dwie przeprawy przez Kanał Rypinkowski. Pierwszy to, obecnie betonowy, most Rypinkowski na ulicy Częstochowskiej, drugi to most Reformacki na ulicy Śródmiejskiej. Ten ostatni przez lata zwany był potocznie „ku Rogatce”, „Topionym” lub „Topielcem”. Stary most był zbyt nisko zawieszony nad lustrem wody i ulegał częstym podtopieniom. Problemy te zanikły na początku XX wieku kiedy to otrzymał on obecny kształt. Wyremontowany w latach 90-tych ubiegłego wieku, stanowi ważny punkt w ciągu komunikacyjnym Kalisza. Ostatnim mostem na Kanale Rypinkowskim jest most Bankowy. W odróżnieniu od wcześniejszych mostów powstał on dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym a jego budowa związana jest z wytyczeniem w Kaliszu, z tyłu zespołu budynków Banku Polskiego, nowej ulicy noszącej nazwę Bankowa.

Dużo więcej mostów znajduje się na Kanale Bernardyńskim. Tuż za rozwidleniem nurtu Prosny, po minięciu opisanego wyżej jazu, natrafimy na most Stadionowy, umożliwiający dotarcie „suchą stopą” na teren Stadionu Miejskiego od strony parku. Kilkaset metrów dalej znajduje się bliźniaczy most na Alei Walecznych, również przeznaczony tylko dla ruchu pieszego. Most w tym miejscu istniał już w XIX wieku a zwany był „Tynieckim”, bo przez niego prowadziła droga do podkaliskiej wsi Tyniec, bądź „Czerwonym”, od koloru farby jakim był pomalowany. To tym mostem w styczniu 1945 roku oddziały armii radzieckiej, przeprowadzały szturm na okupowane przez Niemców miasto. Stojąc na moście zobaczyć możemy w perspektywie Alei Walecznych wejście do kaliskiego więzienia.

Kolejnym mostem na „Bernardynce” jest Most Warszawski, wzniesiony w latach dwudziestych XIX wieku. Do budowy tego mostu wykorzystano elementy rozebranej wówczas na Chmielniku murowanej szubienicy miejskiej. Niszczony dwukrotnie, we wrześniu 1939 roku i styczniu 1945, most odbudowano po zakończeniu działań wojennych. Ciekawostką jest, że przyczółki mostu nie są wzniesione na jednym poziomie co powoduje, że jego powierzchnia jest wyraźnie pochyła.

W bliskim sąsiedztwie Mostu Warszawskiego, znajduje się drogowa przeprawa łącząca śródmieście Kalisza z osiedlem Chmielnik. Obecny tu Most Bernardyński zwanym też Stawiszyńskim, powstał w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Wzniesiono go wykorzystując przyczółki oraz filar wbity w dno kanału zniszczonego we wrześniu 1939 roku Mostu Żelaznego. Nieistniejący Most Żelazny, którego projektantem był Julian Majewski, budowniczy Mostu Kierbedzia w Warszawie, uważany był za pierwszą tego typu konstrukcję w Królestwie Polskim w pełni wykonaną przez Polaków. Most powstał w latach 1865-1866 o czym informuje zachowana na północnym przyczółku, wykonana z  piaskowca, tablica erekcyjna.

Kolejne mosty na Kanale Bernardyńskim to mosty związane z rozbudową w Kaliszu sieci komunikacyjnej. Pierwszy, na Alei Wojska Polskiego, powstał podczas budowy obwodnicy w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Drugi, Majkowski, wybudowano podczas wytyczania kolejnej obwodnicy Kalisza na początku obecnego stulecia. Równolegle z mostem drogowym wzniesiono obok niego kładkę dla pieszych. Do czasu pobudowania obecnego zespołu mostów, przeprawę w tym miejscu umożliwiał drewniany most łączący ulicę Wyspiańskiego z Wałem Bernardyńskim.

Ostatnim mostem na kanale jest most drogowy „na Warszówce”, leżący już poza granicami miasta Kalisza. Początkowo drewnianą konstrukcję w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia zastąpiła nowa - z betonu, łącząca oba brzegi kanału. Płynąca dalej leniwie „Bernardynka”, wpada do głównego koryta Prosny na wysokości Kościelnej Wsi.

Na starszych planach Kalisza, w pobliżu ujścia Swędrnii do Kanału Bernardyńskiego, pomiędzy mostem Sportowym a mostem na Alei Walecznych zaznaczona jest kładka dla pieszych. Drewniany mostek istniał tu do lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, umożliwiając ruch pieszy z Parku Miejskiego, w kierunku Wału Jagiellońskiego. Po mostku nie ma już śladu, jedynie na brzegu od strony parku odnaleźć możemy relikty schodków oraz porośniętego trawą przyczółka.

Spacerując wytyczoną na Wale Jagiellońskim drogą dotrzemy nad brzegi malowniczo wijącej się rzeki Swędrni, na tereny tzw. „Łęgów Tynieckich” oraz osiedla Rajsków. Pierwszym napotkanym tu mostem jest drewniany most na ulicy Sportowej, umożliwiający dostęp do terenu Stadionu Miejskiego od strony ulicy Łódzkiej. Kolejny most to przerzucony nad Swędrnią w ramach I odcinka trasy Bursztynowej most nazwany również Bursztynowym. Powstawał on w latach 2002-2003 równolegle ze znajdującym się po sąsiedzku mostem Św. Wojciecha.

Pozostałe przeprawy przez Swędrnię znajdują się już na terenie Rajskowa i kolejno są to: mostek dla pieszych łączący ulicę Pontonową i Ciesielską, most na ulicy Saperskiej umożliwiający przeprawę nad jedną z odnóg Swędrni oraz most na ulicy Rajskowskiej. Ostatnim mostem na Swędrni jest Most Tyniecki, wzniesiony na trakcie biegnącym z Kalisza w kierunku Łodzi. Do czasu wojny był on mostem drewnianym i takim dotrwał stycznia 1945 roku, kiedy to został wysadzony przez Niemców. Po zakończeniu wojny, przez dłuższy czas funkcjonował w miejscu przeprawy, wojskowy most pontonowy. Później wzniesiono most łączący dwa podwyższone nasypy w celu ułatwienia podjazdu pod Winiarską Górę.

Andrzej Drewicz
Krzysztof Włoszczyński

„Nowy Kaliszanin” Anna Tabaka, Maciej Błachowicz
„Leksykon Kaliski” Władysław Kościelniak
„Kalisz - Przewodnik” Władysław Kościelniak
„Wędrówki po moim Kaliszu” Władysław Kościelniak
www.stary.kalisz.pl
www.info.kalisz.pl

« poprzednia		następna »