Ocena użytkowników: / 0
SłabyŚwietny 

Grabów nad Prosną

Miasto położone w Kotlinie Grabowskiej, w powiecie ostrzeszowskim. Ten leżący nad Prosną gród, mający w herbie pelikana karmiącego młode własną krwią, jest obecnie siedzibą gminy Grabów nad Prosną.

Dość dziwny herb Grabowa związany jest z legendą o diable Borucie, wielkim głodzie i ofiarnością matek, które dla ratowania życia własnych dzieci, nie szczędziły swojego zdrowia. Prawdopodobnie sam król mając na względzie bohaterstwo mieszkańców Grabowa, dających skuteczny opór siłom nieczystym, miał właśnie takie godło zatwierdzić. Czy tak faktycznie było? Nie wiadomo. Wiadomo natomiast, że na miejscu wsi królewskiej położonej nad Prosną, o której pierwsza wzmianka pochodzi z roku 1264, w sierpniu 1416 roku za wstawiennictwem kasztelana sieradzkiego i starosty wieluńskiego Marcina Zaremby z Kalinowy, król Władysław Jagiełło lokował miasto na prawie magdeburskim. To królewskie miasto było siedzibą starostwa niegrodowego i związane było najpierw z ziemią wieluńską później sieradzką, by ostatecznie stać się miastem południowej wielkopolski.


Na południowym wschodzie, na lewym brzegu Prosny, a dokładniej przy jej dopływie Młynówka, odnaleźć możemy grodzisko, które jest miejscem po dawnym zamku. Wzniesiona w średniowieczu warownia, będąca świadkiem wojny między królem Władysławem Jagiełłą a księciem Władysławem Opolskim, przez wieki była w posiadaniu rodziny Zarembów, starostów grabowskich. Zniszczona podczas „potopu szwedzkiego”, opuszczona przez właścicieli, podpadła w ruinę, tak że obecnie pozostały po niej jedynie ślady wałów i fosy.

Jeszcze przed tragicznym dla Polski „potopem szwedzkim”, sprowadzono do Grabowa nad Prosną zakon franciszkanów. W latach 1642-1658 wzniesiono dla franciszkańskiego konwentu kościół wraz z klasztorem. Zespół budynków klasztornych spłonął w 1715 roku i odbudowany został jeszcze w pierwszej połowie XVIII wieku. Wczesnobarokowy pofranciszkański kościół pw. Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej jest jednonawową świątynią o bogatym barokowym i rokokowym wnętrzu. Uroku świątyni dodaje chór z prospektem organowym. Od południowej strony przylegają do kościoła zachowane dwa skrzydła klasztoru. Obecnie w zabudowaniach tych mieści się izba muzealna ze zbiorami regionalnymi oraz biblioteka.

W latach 1662- 1684 wzniesiono w Grabiowe kościół parafialny pw. Niepokalanego Serca Maryi i św. Mikołaja. Trzynawowa, bazylikowa świątynia ostateczny kształt otrzymała podczas odbudowy w roku 1870. Wewnątrz kościoła w bocznych nawach odnaleźć możemy barokowe ołtarze, ambonę, a także XVIII wieczną chrzcielnicę i konfesjonały. Wnętrze kościoła pokrywa polichromia wykonana przez Jana Piaseckiego. Ten wielkopolski artysta jest też autorem witraży w grabowskim kościele. Przed świątynią znajduje się zrekonstruowany w 1985 roku drewniany krzyż, z dwunastoma rzeźbami ludowego artysty wielkopolskiego Pawła Brylińskiego.

Na przełomie XVIII i XIX wieku powstał w w Grabowie nad Prosną zespół dworski. Murowany dwór, wzniesiony prawdopodobnie w miejscu wcześniejszego, został około 1908 roku przebudowany przez jedną z jego kolejnych właścicielek, Elizabeth von Heydebreck. Obecnie w odnowionym dworze mieści się Urząd Miasta Grabowa nad Prosną. W latach 1830-1840 zabudowania dworskie otoczono parkiem krajobrazowym. Zespół dworski uzupełnia pochodzący z początku XIX wieku budynek tzw. „rządcówki”, który odnaleźć możemy w bliskim sąsiedztwie dworu.

Po Kongresie Wiedeńskim granice zaboru pruskiego i rosyjskiego poprowadzono na rzece Prośnie, a miasto Grabów zostało nadgranicznym pruskim miastem. W tym czasie na znaczeniu zyskała społeczność ewangelicka. W roku 1887 wymurowano tutaj neogotycki kościół, z charakterystyczną strzelistą wieżą oraz, w pobliżu katolickiego cmentarza parafialnego, założono cmentarz ewangelicki. Niestety, znajdujący się przy ulicy Kaliskiej niezagospodarowany ewangelicki zbór jak i cmentarz popadają w ruinę.

Odrębną, choć niezbyt liczną, grupę stanowili w Grabiowe nad Prosną Żydzi. W okresie międzywojennym, gmina żydowska zmalała do tego stopnia, że podporządkowana została rabinowi z Kępna, by w roku 1938 zostać całkowicie rozwiązaną. Jednakże do dnia dzisiejszego pozostały w Grabiowe ślady bytności społeczności żydowskiej. Przy ulicy Kępińskiej znajduje się murowana synagoga wzniesiona w roku 1860. Stanęła ona w miejscu liczącej blisko 150 lat drewnianej bożnicy. Dodatkowo przy ul. Ostrowskiej założono w roku 1817 cmentarz żydowski, zdewastowany przez hitlerowców podczas II wojny światowej.

Podczas zaborów, w latach 1909 - 1910 Prusacy wybudowali linię kolejową Ostrzeszów-Namysałki, zwaną potocznie „Grabowską Toczką”. Jedną ze stacji tej linii został graniczny Grabów. Linia kolejowa Ostrzeszów-Namysałki niestety została praktycznie zlikwidowana, jednak do dnia dzisiejszego w Grabowie zachowały się zabudowania starej stacji, a więc: budynek dworca z ekspedycją towarową, budynek gospodarczy oraz wodociągowa wieża ciśnień.

Grabów nad Prosną posiada charakterystyczny dla małych miast układ urbanistyczny oraz typową dla takich miasteczek architekturę. W centrum Grabowa w rynku, odnaleźć możemy pochodzący z pierwszej połowy XIX wieku dom mieszkalny.

Źródła :
wikipedia
www.grabownadprosna.com.pl
www.galeriawielkopolska.pl
www.zamki.pl
www.sztetl.org.pl
www.powiatostrzeszowski.pl

« poprzednia		następna »