Ocena użytkowników: / 5
SłabyŚwietny 

Stawiszyn

Miasto położone na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad rzeką Bawół, w powiecie kaliskim. Jak mówią kroniki ukochany gród króla Kazimierza Wielkiego był miejscem urodzin Grzegorza ze Stawiszyna, filozofa i teologa, rektora Akademii Krakowskiej. To najmniejsze obszarowo miasto w Polsce, obecnie jest siedzibą gminy Stawiszyn.

Za panowania króla Kazimierza Wielkiego istniejące już w końcu XIII wieku miasto, przeżyło prawdziwy rozkwit. Po tragicznych w skutkach najazdach, z pierwszej połowy XIV wieku, Litwinów a później rycerzy Zakonu Najświętszej Maryi Panny, otoczył on gród opieką, której efekty widać do dnia dzisiejszego. Rozwój tego jednego z najważniejszych miast Wielkopolski trwał nieprzerwanie do „potopu szwedzkiego”, podczas którego, uległo zniszczeniu. Stawiszyn do swojej dawnej świetności, nigdy już nie powrócił. W roku 1870, po blisko sześciu wiekach utracił prawa miejskie, które odzyskał dopiero po zakończeniu I wojny światowej.

Najcenniejszą rzeczą zachowaną w Stawiszynie jest trzynawowy, murowany, gotycki kościół pw. św. Bartłomieja Apostoła. Ta ufundowana w XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego świątynia, na przestrzeni dziejów, należała do Braci Czeskich, została zniszczona przez wojska szwedzkie podczas „potopu”, po czym, w marcu 1706 roku strawił ją wielki pożar. Odrestaurowywanie kościoła rozpoczęto jeszcze w XVIII wieku. Ostateczny kształt uzyskał on pod koniec następnego wieku, kiedy to wysiłkiem mieszkańców Stawiszyna odbudowano w stylu neogotyckim zniszczone zwieńczenie wieży, sklepienie świątyni, a także dobudowano kaplicę oraz kruchtę. W centralnej części kościoła pw. św. Bartłomieja odnaleźć możemy barokowy ołtarz główny. W nawach bocznych natomiast neobarokowe ołtarze, z umieszczonymi w nich późnogotyckimi rzeźbami, pochodzącymi z kaliskiej kolegiaty Najświętszej Marii Panny.

Niewątpliwe z okresu rozbudowy Stawiszyna dokonanej przez Kazimierza Wielkiego pochodzi też układ przestrzenny miasta. Zgodnie z tzw. śląskim schematem rozplanowania, wytyczono dwie równoległe ulice zbiegające się przy wylocie z miasta. W centrum wrzecionowatego układu ulic znajduje się rynek, wraz z XIX wiecznym ratuszem umiejscowionym w pierzei. Miasto w tym czasie otoczono też murami oraz fosą, która zasilana była z przepływającej nieopodal rzeki Bawół. Fragment murów obronnych wkomponowany w budynek mieszkalny zaobserwować możemy przy ul. Starościńskiej. Przypuszczalną pozostałością fosy okalającej miejskie mury jest staw znajdujący się koło zabudowań starej remizy wzniesionej w roku 1918.

Król Kazimierz Wielki wybudował też w Stawiszynie zamek królewski. Został on zniszczony podczas wojen szwedzkich a na jego fundamentach pobudowano w mieście kościół ewangelicki. Co do daty powstania tej neogotyckiej świątyni istnieją dość duże rozbieżności. Jako czas jej powstania podaje się koniec XVIII wieku, czy też rok 1844 oraz lata późniejsze. Pomimo, że w lutym 2008 roku cały kompleks ewangelicki: kościół, ze znajdującymi się wewnątrz XVIII wiecznymi organami, przykościelnym cmentarzem, okalającym go murem z 2 poł. XIX wieku, pastorówką i ogrodem z podwórzem wpisano w rejestr zabytków, budynek kościoła niszczeje i popada w ruinę.

O wyjątkowości Stawiszyna świadczy jego różnorodność kulturowa i religijna. Obok katolików i znacznego zboru ewangelickiego, istniała także duża gmina żydowska. Niestety nie zachowała się w mieście synagoga, mieszcząca się w północno-zachodniej części miasta. Pozostałością gminy są resztki cmentarza żydowskiego, w skład którego wchodzi trzydzieści dziewięć macew. Podobnie jak pozostałe zabytkowe nekropolie w Stawiszynie, tj. cmentarz katolicki umiejscowiony u wylotu z miasta w kierunku Kalisza, oraz XIX wieczny cmentarz ewangelicki znajdujący się przy wylocie na Konin, cmentarz żydowski umiejscowiono przy wylotowej drodze, prowadzącej do Kiączyna Starego.

Tak samo jak i w Kaliszu w Stawiszynie pod koniec XIII wieku powstał szpital wraz z klasztorem Zakonu Kanoników Regularnych od Świętego Ducha. W miejscu nieistniejącego już klasztoru, w którego murach przebywał słynący ze świętości o. Bolesław Gwidon Jaśniewicz, w parku przy ul. Kaliskiej znajduje się kapliczka.

Na uwagę, z punktu widzenia architektonicznego, zasługuje też zabudowa Stawiszyna pochodząca z przełomu XIX i XX wieku. Szczególnie dotyczy to najstarszych, wzniesionych w pierwszej połowie XIX wieku, domów przy ul. Kaliskiej oraz w rynku miasta.

Krzysztof Włoszczyński, Andrzej Drewicz

Źródła: wikipedia
www.stawiszyn.pl
www.galeriawielkopolska.pl
www.regionwielkopolska.pl

« poprzednia		następna »